Giá thành một mã hàng may bằng chi phí vải theo định mức, cộng phụ liệu, cộng công cắt – may – hoàn thiện quy từ thời gian chuẩn nhân chi phí một phút sản xuất của xưởng, cộng đóng gói và phần bù cho hàng lỗi. Điểm khác với cách tính giá thành chung của một cơ sở sản xuất là khoản công: nghề may đo công bằng giây, bằng phút trên từng công đoạn, không phải bằng "một ngày thợ làm được bao nhiêu cái" ước chừng.
Bài này dành cho chủ xưởng 5–30 máy nhận gia công hoặc tự may hàng bán, và chủ shop thuê xưởng may. Mọi con số trong bài là ví dụ giả định để minh hoạ cách tính; giá vải, giá phụ liệu, tiền công và chi phí xưởng thật bạn phải lấy từ sổ sách của chính mình.
Các khoản trong giá thành một sản phẩm may
Bảng dưới liệt kê đủ các khoản để bạn không bỏ sót. Với hàng gia công chỉ nhận cắt – may – hoàn thiện (thường gọi là CMT), khách cấp vải và phụ liệu, bạn chỉ tính phần công và chi phí xưởng, nhưng vẫn cần biết các khoản kia để không nhận đơn lỗ vì hao hụt.
| Khoản | Cách tính | Hay bị quên |
|---|---|---|
| Vải chính | Định mức (đã gồm hao hụt) nhân đơn giá vải | Co rút, khớp kẻ, cắt bù |
| Vải lót, mếch, bo | Định mức riêng từng loại nhân đơn giá | Mếch ép cổ, nẹp, cạp quần |
| Phụ liệu đếm được | Số lượng trên sản phẩm nhân đơn giá, cộng dự phòng | Cúc dự phòng, nhãn size, nhãn hướng dẫn |
| Chỉ may | Mét chỉ ước theo đường may và loại mũi, quy ra cuộn | Chỉ vắt sổ ăn nhiều hơn chỉ may thường |
| Công cắt – may – hoàn thiện | Tổng thời gian chuẩn nhân chi phí một phút | Cắt chỉ, ủi, gấp, kiểm |
| Đóng gói | Túi, thùng, băng keo, thẻ treo | Giấy chống ẩm, gói hút ẩm nếu cần |
| Hàng lỗi và hàng mẫu | Phần trăm hàng lỗi ước, chi phí mẫu chia cho số lượng | Mẫu may lại khi khách sửa |
| Vận chuyển | Chở vải về, chở hàng đi | Chuyến giao bổ sung vì thiếu hàng |
Khi tách đủ các khoản, bạn thường thấy hai khoản lớn nhất là vải chính và công may. Đó là hai chỗ đáng bỏ công đo cho chính xác; các khoản nhỏ có thể dùng số trung bình của các đơn trước.
Chi phí một phút sản xuất: con số nền của mọi báo giá công
Chi phí một phút sản xuất là tổng chi phí vận hành xưởng trong một kỳ chia cho tổng số phút may hữu ích trong kỳ đó. Tử số gồm lương và các khoản theo lương của thợ trực tiếp, lương quản lý và nhân viên phụ (cắt, ủi, kiểm, kho), tiền thuê mặt bằng, điện, khấu hao máy, sửa chữa, kim chỉ dùng chung, và các khoản bảo hiểm bắt buộc theo quy định hiện hành. Mẫu số là số thợ may trực tiếp nhân số phút làm việc trong kỳ, nhân với hiệu suất thực tế của chuyền.
Hiệu suất là chỗ nhiều xưởng tự lừa mình. Một thợ làm tám tiếng không có nghĩa là có bốn trăm tám mươi phút may hữu ích: còn thời gian chờ hàng từ công đoạn trước, thay chỉ, chỉnh máy, đổi mã, họp đầu ca, thợ mới chưa quen tay. Xưởng nhỏ chạy nhiều mã ngắn thường có hiệu suất thấp hơn đáng kể so với xưởng chạy một mã dài. Hãy đo trên vài tuần thật: lấy tổng thời gian chuẩn của số sản phẩm đã xong chia cho tổng số phút có mặt của thợ.
Ví dụ giả định: một xưởng có mười hai thợ may, mỗi tháng làm hai mươi sáu ngày, mỗi ngày tám tiếng, hiệu suất đo được là sáu mươi phần trăm. Số phút hữu ích là mười hai nhân hai mươi sáu nhân bốn trăm tám mươi nhân sáu mươi phần trăm. Lấy tổng chi phí tháng chia cho con số đó là ra chi phí một phút. Khi hiệu suất tăng lên, chi phí một phút giảm dù tổng chi phí không đổi — đây là lý do cân chuyền tốt quan trọng với giá thành.
Tính thời gian chuẩn của một mã hàng
Thời gian chuẩn là thời gian một thợ quen tay làm xong một công đoạn ở nhịp bình thường, đã cộng phần nghỉ và phần phụ hợp lý. Xưởng nhỏ có thể tự xác định như sau.
- Chia sản phẩm thành bảng công đoạn theo thứ tự: may ráp vai, tra cổ, tra tay, may sườn, lên lai, thùa khuy, đính cúc, cắt chỉ, ủi, gấp.
- Với mỗi công đoạn, bấm giờ một thợ đã quen làm vài lần liên tiếp, bỏ các lần bị gián đoạn, lấy trung bình.
- Điều chỉnh theo nhịp làm: thợ đang làm nhanh hơn hoặc chậm hơn mức bình thường thì nhân hệ số cho phù hợp, theo đánh giá của tổ trưởng.
- Cộng phần bù cho nghỉ ngơi, nhu cầu cá nhân, chờ đợi nhỏ theo tỷ lệ xưởng quy ước.
- Cộng thời gian chuẩn các công đoạn để ra tổng thời gian chuẩn một sản phẩm, tính riêng phần cắt và phần hoàn thiện.
- Ghi bảng công đoạn vào hồ sơ mã hàng; khi may lại hoặc gặp mã tương tự, dùng làm điểm xuất phát.
Có thể nhờ AI đề xuất danh sách công đoạn cho một kiểu sản phẩm để bạn không bỏ sót bước, nhưng thời gian của từng công đoạn phải bấm trên thợ và máy của xưởng mình. Thời gian "phổ biến" do chatbot đưa ra không biết máy bạn có cữ gá, thợ bạn quen tay đến đâu.
Ráp các khoản thành giá thành và giá báo
Khi đã có định mức vải, bảng phụ liệu, tổng thời gian chuẩn và chi phí một phút, giá thành một sản phẩm là phép cộng: tiền vải chính, tiền vải phụ, tiền phụ liệu, tổng thời gian chuẩn nhân chi phí một phút, tiền đóng gói, chia đều tiền mẫu và vận chuyển cho số lượng. Sau đó cộng phần bù hàng lỗi: nếu ước một tỷ lệ sản phẩm phải may lại hoặc hạ loại, giá thành mỗi sản phẩm đạt phải gánh phần đó.
Giá báo khách bằng giá thành cộng lợi nhuận mong muốn, nhưng có ba điều chỉnh riêng của nghề may. Thứ nhất, đơn số lượng ít thì hiệu suất thấp vì thợ chưa kịp quen tay đã hết mã, nên chi phí một phút thực tế cao hơn mức trung bình; nhiều xưởng có bậc giá theo số lượng. Thứ hai, mã nhiều chi tiết khó (khớp kẻ, may lộn, đường diễu lộ) có tỷ lệ lỗi cao hơn, cần bù riêng. Thứ ba, đơn gấp phải tăng ca hoặc chen ngang đơn khác thì chi phí tăng ca và chi phí đẩy lùi đơn khác phải tính vào.
Khi báo giá cho shop thuê may, nên tách rõ phần vải phụ liệu và phần công trong bảng báo giá. Khách dễ hiểu vì sao đổi vải làm đổi giá, và bạn có cơ sở thương lượng khi khách muốn tự cấp vải.
Tháng ít đơn, chi phí cố định và giá sàn
Chi phí một phút tính trên tháng đầy đơn sẽ thấp hơn nhiều so với tháng vắng, vì tiền thuê mặt bằng, khấu hao máy, lương quản lý vẫn phải trả dù chuyền chạy nửa công suất. Nghề may có mùa rõ: cao điểm trước Tết, trước năm học mới, mùa đồng phục doanh nghiệp đầu năm; thấp điểm sau Tết và giữa năm tuỳ mặt hàng. Nếu chỉ lấy số của tháng cao điểm để báo giá cả năm, những tháng vắng xưởng sẽ lỗ mà không thấy ngay.
Cách xử lý hợp lý là tính chi phí một phút bình quân theo năm (tổng chi phí cả năm chia tổng phút hữu ích cả năm), dùng con số đó làm chuẩn báo giá. Bên cạnh đó xác định giá sàn: mức chỉ bù đủ vật tư, lương trực tiếp và điện nước phát sinh của đơn. Vào tháng vắng, nhận đơn ở giữa giá sàn và giá chuẩn vẫn tốt hơn để chuyền đứng, vì nó góp phần trả chi phí cố định. Nhưng không nên để đơn giá sàn chiếm chỗ của đơn giá chuẩn trong mùa cao điểm.
Ghi lại cả hai con số trong hồ sơ mã hàng giúp chủ xưởng thương lượng tỉnh táo: biết lúc nào có thể giảm, giảm tới đâu, và lúc nào nên từ chối. AI có thể giúp dựng bảng so sánh chi phí một phút theo từng tháng từ sổ sách đã bỏ tên người, để bạn thấy rõ tháng nào xưởng đang gánh chi phí cố định nặng nhất.
Dùng AI để lập và soát bảng giá thành
Dựng khung bảng tính. Câu lệnh mẫu: "Lập bảng tính giá thành một mã áo cho xưởng may nhỏ, gồm khối định mức vải và phụ liệu, khối bảng công đoạn với thời gian chuẩn từng công đoạn, ô chi phí một phút, ô tỷ lệ hàng lỗi, ô chi phí mẫu chia số lượng. Viết công thức, đánh dấu ô nhập liệu và ô tính tự động."
Thử kịch bản. Hỏi AI giá thành thay đổi ra sao khi hiệu suất chuyền giảm từ sáu mươi xuống năm mươi phần trăm, hoặc khi đơn từ năm trăm xuống hai trăm sản phẩm. Yêu cầu nó trình bày bằng công thức trên bảng tính để bạn tự kiểm từng bước, không chỉ đưa ra con số cuối.
Soát chỗ thiếu. Dán bảng giá thành đã bỏ tên khách và đơn giá thật, hỏi AI còn khoản nào thường gặp trong nghề may mà bảng chưa có. Nó hay nhắc được nhãn hướng dẫn sử dụng, chi phí kiểm, chi phí may mẫu duyệt.
Kiểm phép tính. Chatbot có thể tính sai số học, nhất là khi nhiều bước. Mọi con số cuối cùng phải được tính lại bằng công thức trên bảng tính, không chép từ câu trả lời trò chuyện. Không dán bảng lương có tên thợ, giá mua vải và chiết khấu riêng với nhà cung cấp vào chatbot.
Những lỗi làm xưởng nhỏ nhận đơn lỗ mà không biết
Lỗ trong nghề may ít khi đến từ một khoản lớn sai; thường là vài khoản nhỏ cùng bị xem nhẹ.
- Tính công theo "một ngày thợ làm được bao nhiêu cái" của thợ giỏi nhất, rồi áp cho cả chuyền.
- Lấy thời gian may mà quên thời gian cắt, cắt chỉ, ủi, gấp, kiểm, đóng gói — những việc không ngồi máy nhưng tốn người.
- Dùng chi phí một phút tính từ tháng cao điểm cho cả năm, trong khi tháng thấp điểm vẫn trả mặt bằng và lương cố định.
- Không tính chi phí mẫu và chi phí sửa mẫu nhiều vòng cho khách khó.
- Bỏ qua hàng lỗi vì nghĩ "may lại được", trong khi may lại tốn công, tốn vải và làm chậm cả đơn.
- Giữ nguyên giá cũ khi mã được may lại với vải mới, khổ khác, định mức khác.
Sau mỗi đơn, so giá thành dự tính với giá thành thực tế từ sổ: vải dùng thật, giờ công thật, hàng lỗi thật. Chênh lệch lớn ở khoản nào thì khoản đó cần đo lại cho đơn sau. Phần định giá tồn kho, định giá tài sản xưởng là chuyện khác, có bài riêng ở site AI Định Giá.
Câu hỏi thường gặp
CMT là gì và khác may trọn gói thế nào?
CMT là cách gọi gia công cắt, may, hoàn thiện: khách cấp vải và phụ liệu, xưởng chỉ tính tiền công và chi phí vận hành. May trọn gói thì xưởng tự mua vải, phụ liệu và chịu rủi ro hao hụt, nên giá báo phải gồm cả nguyên liệu, chi phí vốn và phần bù hao hụt.
Có cần bấm giờ từng công đoạn cho mọi mã không?
Không cần với mọi mã. Xưởng có thể lập thư viện thời gian chuẩn cho các công đoạn phổ biến như may sườn, lên lai, tra cổ, rồi chỉ bấm giờ công đoạn mới hoặc khác thường. Mã may số lượng lớn hoặc may lặp lại thì nên bấm kỹ vì sai lệch nhỏ nhân lên nhiều.
Hiệu suất chuyền thấp thì nên tăng giá hay cải thiện chuyền?
Cả hai tuỳ tình huống. Với đơn ngắn, hiệu suất thấp là bản chất nên cần tính vào giá. Với mã chạy dài, cải thiện cân chuyền, giảm chờ đợi, chuẩn bị phụ liệu đủ trước khi vào chuyền thường giúp giảm chi phí một phút mà không phải tăng giá bán.
Giá thành có nên gồm lương chủ xưởng không?
Nên. Nếu chủ xưởng trực tiếp quản lý, cắt hoặc giác sơ đồ mà không tính lương mình vào chi phí, giá thành sẽ thấp giả tạo. Khi xưởng lớn lên và phải thuê người làm thay phần việc đó, giá cũ không còn đủ bù chi phí.
Đơn giá vải biến động thì báo giá thế nào?
Ghi rõ trong báo giá giá vải dựa trên thời điểm nào và có hiệu lực trong bao lâu, hoặc tách phần vải theo giá thực tế khi mua. Với đơn lớn, nên chốt vải với nhà cung cấp trước khi xác nhận giá với khách để tránh bị kẹp giữa hai bên.
AI có thể báo giá may thay cho xưởng không?
AI giúp lập bảng tính, liệt kê khoản thường bị quên và thử kịch bản, nhưng không biết chi phí thật, hiệu suất thật và tay nghề của xưởng bạn. Giá báo cho khách phải dựa trên số liệu sổ sách và thời gian chuẩn đo tại xưởng, do người chịu trách nhiệm quyết định.